دکترای جامعه شناسی
کارشناس و پژوهشگر توسعه و نابرابری
اندیش وران علوم اجتماعی در تمامی حوزههای اقتصادی، سیاسی و حتی فرهنگی اتفاق نظر دارند که فساد تلاشی است فردی و اغلب گروهی که انحرافی در منافع ملی ایجاد می کند: منافع ملی بعبارتی همه داشتههای فرهنگی و مادی یک ملت را شامل می شود.
فساد از آن رو اتفاق می افتد که شیوه هایی غیر متعارف برای برخورداری از مواهب اجتماعی بوجود می آیند.
مثلا شیوه متعارف در حوزه اقتصاد رقابت است؛ یعنی مکان و زمانی که در آن بازار عرضه و تقاضا بواسطه همین نوع رقابت به تعادل می رسد گرچه امکان دارد این تعادل در برهههای زمانی متفاوت برهم بخورد لكن مکانیزمهای دیگری وجود دارند که می توانند بنگاههای عرضه و تقاضا را در وضعیت ثبات نسبی حداقلی نگه دارند.
رقابت به این دلیل بوجود می آید که بسترهای اجتماعی از مولفههای آزادی برخوردار است، بی تردید یکی از این مولفه ها گردش آزادانه اطلاعات در فضای اجتماعی اقتصادی است که موجبات انتخاب ما را برای ورود به بازار فراهم می کند.
در کشورهای توسعه یافته همواره قوانین و مکانیزم هایی وجود دارد که از ورود سیاست دستوری (دولت) به حوزه اقتصاد جلوگیری می کند: گرچه نمی توان منکر شد که زد و بندهای سیاسی اقتصادی در آنها نیز وجود دارد: موضوع اساسی این است که این نوع زدوبندها بطور حتم اندک است: بعبارتی امکان وجود فساد در کشورهای توسعه یافته به جهت وجود بازارهای آزاد رقابتی به حد چشمگیری پایین است.
در کشورهای توسعه نیافته و در حال توسعه، بزرگ بودن بدنه دولت و سیستم بوروکراتیکی ارتباطی با ورود برخی افراد و باندها از طریق قوانین ساری به حوزه اقتصادی دارد:همین ارتباط سرمنشا اصلی شکل گیری رانتهای اقتصادی و بروز فساد است. در موارد عدیده و عمده ای گروههایی از طریق رویههای قانونی و بطور عمد در جهت بروز انسداد اجتماعی گسترده دست به کار می شوند تا امکان دستیابی به اطلاعات ضروری برای دیگران غیرممکن شود.
آزادی مولفه ای اساسی در توسعه جوامع بوده و خواهد بود. این آزادی است که دسترسی به فرصتهای انتخاب و رقابت را میسر می سازد؛ تصور تسلط حوزه سیاسی بر دیگر حوزههای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی نمی تواند با فرایند توسعه سازگار باشد.
در شرایط فعلی کشور برخی گزاره ها و سوال ها بگونه ای طرح می شوند که نه از جنبه علمی برخوردارند و نه وجهه ای منطقی دارند و برخی که در تصمیم سازیهای سیاسی نقشی اساسی دارند:چنین عنوان می کنند که آیا در شرایط بحرانی اجتماعی اقتصادی امروز شایسته است از زیباییهای آزادی سیاسی سخن گفت؟! البته طرح زیرکانه دو گزینه از یک انتخاب خود تکنیک فوق العاده پیچیده ای است که در طول ۴۰ سال پس از انقلاب بارها در حوزههای متفاوت اجتماعی و با تواتر بالا از سوی جناحهای فاسد و سودجو تبلیغ می شده است.
تصور شکوفایی اقتصادی بدون برخورداری از آزادیهای اساسی به همان اندازه محال است که امکان نابسامانیهای اقتصادی به جهت حمایت از آزادیهای اساسی اادو گزینه کردن یک موضوع از یک انتخاب تنها امکانی برای فریب آحاد جامعه است و فریب کار علاوه بر دروغگویی، تبهکار نیز خواهد بود.
