دکترای جامعه شناسی
بینوایان تصویری مختصر و گويا از انقلاب فرانسه است؛ انقلابی که بنیانهای مشروعیتی نظام سلطنتی قرون وسطی را به کلی نادیده می گیرد و ارزشهای توپدیدی ارائه می دهد تا مشروعیت حکومت را برای نخستین بار متوجه مردمی سازد که قبل از آن تنها از طریق دایره قدسی آیین کاتولیک با سلطنت مورونی همراه می شد زندان تولون تعودی از جامعه پیش از انقلاب فرانسه است که با کنترلی نظام مند در جهت تربیت و بازپروری زندانیان به کار افتاده است، این زندان پیش از هر چیز زتدان معیشت است؛ همانگونه که زان به دلیل دزدی یک فرص تان زندانی آن است؛ قانون بیگاری شاید تنها قانون معتبر و جاری این زندان است؛ بیکاری برای آدم شدن، بیکاری برای پذیرش مجدد در جامعه، بیگاری برای زدوده شدن
گناهان و دریافت خلوصی حداقل تا در نهایت جامعه از میکروب ها و انگل ها و پاک و منزه گردد. این در حالی است که بخش بسیار کوچکی از جامعه فرانه با تصویرسازی های هنری هنرمندان برجسته می شود؛ تابلوهای هنری که سرشار از تمرکز ویژه بر زندگی اشراف و اشراف زادگان است؛ گویا دو روی سکه ی زندگی یکی تجمل گرایی و آن دیگر، جلوه بخشی هنری به همان سبک زندگی است؛ در چنین عصری مردم مطابق با اصول فلسفه افلاطونی که جامعه را به سر، سینه و شکم تقسم می کند؛ تنها در اندام تحتانی و عاری از شعور شکم، با حقارت، گذران عمر می کنند.
البته بهره مندی هایی در حد متوسط و رتبه بندی شده به شهروندان ساکن بخش سینه متوجه است که عنصری از جسارت بی رحمانه حکومت در آنها متمرکز است که تقش کنترل اندام تحتانی را به عهده گرفته اند.
هوگو آزادی از زندان را با اسارت مجدد در ساختارهای اجتماعی فرانسه ترکیب می کند؛ برچسب زندانی تولون کافی است تا فرد آزاد چه ژان باشد با فردی دیگر به او را از مواهب اجتماعی محروم سازد؛ علاوه اینکه تابسامانیهای اجتماعی گسترده نظیر بیکاری، فقر، آشوب، بیماری و ناهنجاریهای عمده، دایره برخورداری از نعمات را بسیار تنگ و محدود می کند.
و پدر روحانی با تقدیم شمع دانهای نقره ای، از پس ارتکاب ژان به دزدی، در صدد بر می آید تا هدیه ای به انسانها اعطاء کند که فدیه ای فیزیکی است تا تقدیس روح تان؛ در اصل مجموعه ای از هدایایی که در طول قرون وسطی توسط کشیشان دریافت شده و با فضیلت سیاسی به تمامی مردم باز گردانده می شود.
جستجوی فردی ژان برای احراز موقعیت اجتماعی برتر، موازی با نهضت آزادی خواهانه فرانسه است؛ ژان گرچه با کتمان هویت اصلی خود با عنوان شهردار مادلین شناخته می شود اما چنین عمل فریبنده ای مانع از اعتراف او در دادگاه، جهت تبرئه ی هم زندانی خویش نمی شود و این بزرگترین فضیلتی است که هوگو آرزو دارد آزادی خواهان مبارزه از آن برخوردار باشند. هوگو و تفکرات او بسیار محتاطانه است، او به نیکی به عواقب حذف هنجارهای جامعه سلطنتی بدون جایگزینی هنجارهای سامان بخش بدبین است؛ دل مشغولی هوگو از فروپاشی نظام سلطنتی نیست بلکه امکان شیوع ناهنجاری ها و تابسامانیهای اجتماعی هزینه ساز را از پس انقلابهای ویرانگر در نظر می گیرد! چنین نابسامانیهای اجتماعی ناشی از انقلاب را بازرس ژاور بخوبی تشخیص می دهد؛ او مجری و ناظر بر حسن اجرای قوانین سلطنتی است که حافظ امنیت و ارزشهای هنجارمند جامعه است؛ ژاور قانون را فراتر از آدمیان و خود می داند؛ او براستی قهرمان بخش مهمی از روایت رویدادهای عصر انقلاب فرانسه است؛ برای او آزادی ارمان نیست و اصولا سنخیتی با موارد نوپدید اجتماعی ندارد.
ژاور نماد قانون حفاظت و امنیت اجتماعی است؛ قانونی که دیده باتی و مراقبت در تمامی عرصههای اجتماعی را لازم می شمرد؛ او فردی هضم شده در تفس قانون و شخصیتی رباتیک برای نظام حاکم سلطنتی است و چنین خصلتی از او یک شهروند تمام عیار و جور ارائه می دهد.
هوگو با ارائه تصویری منسجم، وسيع و مرموز از شخصیت دیگری پرده برمی دارد. این تعاد، تناردیه است؛ نمادی دروغین که در طول جنگ فرانسه با کشور همجوار در جستجوی منافع مادی و ارتکاب به اعمال خائنانه است و او همواره با حضوری بدبینانه به نتایج جنگ، صرفا درصدد بهره مندی اقتصادی و اجتماعی است؛ هوگو می خواهد تناردیه و وجهه خیانت به جامعه را در نقطه کور دیده باتی قوانین اجتماعی قرار دهد؛ از این روست که می بینیم تناردیه هیچوقت مورد پی گرد و بازخواست قرار نمی گیرد؛ تتارديه مظهر استفاده حداکثری از سوء استفاده هاست؛ او چه در نظام سلطنتی و چه در نظام آزادی خواهی با افتخاری کاذب، همواره دور از چشم قانون قرار خواهد داشت؛ هوگو متاسف می شود که هنوز نتوانسته تتاردیه را به آیندگان معرفی کتدا ترس هوگو از انقلاب فرانسه این است که پسرک خردسالی کشته شود و تناردیه ها مجالی برای رویش و تجلی تواندیشی ندهند على رغم روسو، هوگو حق دارد که اعتقادی به فروپاشی نظام سلطنتی نداشته باشد؛ او تنها مشروعیت نظام سلطنتی را مردود می دانست و براستی تفکر اصلاحاتی، بر او چپره داشت.
شاید برداشت نخستین ما از نماد بینوایی، کورت و مادرش و حتی خود زان باشد ولی هوگو هرگز چنین برداشتی را نمی خواهد ارائه دهد؛ کوزت گرچه رت و محنت فراوان دیده ولی هوگو بینوایی را در دو شخص متجلی می سازد؛ یکی ژاور که نمی تواند از دگماتیسم نظام مند خویش رهایی یابد و دیگری تناردیه که تعاد استیصال در کنش متقابل و منطقی است؛ همانگونه که ژاور در انتهای رمان
خود را مستاصل می بیند؛ کاری جز انتحار ندارد و می دانیم انتحار او، نهایت کم آوردن قانون دیده باتی در قبال سکوت تجياته والزان است: سکوتی که انقلاب آزادی خواه و پرهیاهوی فرانسه را نادیده می انگارد. اما تناردیه بینوایی است که موقتا گم می شود تا در جامعه ای نوظهور، بگونه ای متفاوت آفتابی شود؛ هوگو بصورتی کاملا سری تناردیه را به زمان و مکانی دیگر حواله می دهد؛ شاید چنانچه عصر او كفاق می داد؛ می توانست جلد دیگری از بینوایان به رشته تحریر در آورد.
در مخیله هوگو آزادی مولفه ای است که با هیجان سازگار نیست، أو ابزاری منطقی در پرورش آرمان آزادی پیش از بروز احساسات کور و دامن گیر دارد؛ بی شک عشق متعالی ترین ابزار هوگو در پروراندن آزادی است؛ عشق در دیدگاه هوگو شرمگین از در اختیار گرفته شدن از برای آزادی نیست؛ هوگو هنرمندانه و بسیار خلوصاته ماریوس و عشق او به گوزت را در میدان مبارزه برای آزادی تناسل می بخشد و این است که آزادی برای هوگو آرمانی جاودانگر است.
می توان تصور کرد که ژان والژان همان هوگوست که زندگی و آرمان خود را برای آیندگان به تصویر کشیده است؛ حتی چنانچه، چنین تصویری تادرست و تابهنگام باشد باز هم ستودنی است؛ تصویری که موگو از آزادی نمایان می سازد، پیوندی است میان عشق و آزادی؛ این مهم نیست که عشق ابزاری برای رسیدن به آزادی با آزادی ابزاری برای رسیدن به عشق باشد؛ مهم این است که هوگو پیوندی ناگسستنی بین آن دو ایجاد می کند؛ علی الخصوص هتر هوگو این است که سرو را نماد آزادی فرار نمی دهد و او آزادی را بگونه ای ارائه می دهد که شاخ و برگ درختان می توانند آزادانه، فروتر از ریشه از پس یک بلندی در کنار رودخانه فروتنانه به پایین بخزند؛ هوگو آزادی را در قالب خاصی فرار تمی دهد؛ آزادی تنها ارماتی است که مطلوبیت آن برای همگان و توع انسانی همواره ای جاودانه خواهد ماند.
