دکترای جامعه شناسی
در روابط و مناسبات اجتماعی، انسانها معمولا در پی گسترش روابط درون گروهی و سپس برون گروهی بر می آیند؛ روابط درون گروهی اغلب با تصمیم سازی های اجتماعی چندان بزرگی همراه نیست و شفافیت بر این روابط حاکم است. اما در روابط، از نوع برون گروهی یا شبکه ای، همواره ابهاماتی در تصمیم سازی های اجتماعی وجود دارد؛ این ابهامات از آن رو پیش می آیند که منافع و مطالبات برخی از گروهها در این شبکه ارتباطی با اهمیت بسیار ناچیزی دارند یا اینکه بطور کلی، لحاظ نمی شوند.
جامعه یک شبکه ارتباطی بزرگ تلقی می شود که در آن گروهها و اصناف، قشرها و طبقات اجتماعی متعدد از جنس زن و مرد در تصمیم سازی های اجتماعی نقش ایفاء می کنند. در کشورهای توسعه یافته، همگام با تحولات دو سده اخیر، سازمانهای مردم نهاد، انجمن ها، اتحادیه ها و احزاب با یک ویژگی بنیادین همراهی می شوند و تصمیم سازی های اجتماعی را با خبر همگانی مرتبط می سازند.
این ویژگی، تصعيد مقوله ها و مطالبات از سطوح پایین اجتماعی، خلاصه سازی، تیپ بندی و در نهایت، تمرکز آنها در سطوح حزبی است؛ چنین روندی، انجمن ها و احزاب را در وهله نخست، از مطالبات فردی و پراکنده دور کرده و در مرحله بعد، بر خواست و مطالباتی تاکید می کند که خیر آحاد جامعه در آن نهفته است؛ گرچه امکان دارد منافع برخی گروهها کمتر و گروههایی دیگر، بیشتر تامین شود؛ اما رضایت همگانی اکثریت - به اینگونه مطالبات، هرگز به نابسامانی های اجتماعی موجود در جامعه دامن نمی زند؟ یکی از دلایل تن دادن برخی گروهها؛ به تامین کمترین منافع و مطالبات خود، این است که آنها باور دارند که جامعه با ویژگی اساسی دیگری، همواره محافظت می شود و آن گردش نخبگان elit است؛ یعنی امکانی برای این گروهها وجود دارد که در ادوار بعد، مطالبات آنها بیشتر تامین شود.
البته در این جابجایی تامین منافع، همچنان بهره مندی از قاعده خير همگانی پابرجاست. بطور کلی احزاب در جوامع توسعه یافته با دو ویژگی مطالبه اجتماعی به جای مطالبه فردی و گردش نخبگان به جای گردش درون گروهی (خودمانی)، نه تنها هزینه های توسعه پایدار را کاهش می دهند بلکه چنین توسعه ای را، بصورتی ریشه دار با خیر همگانی مرتبط ساخته و مانع بروز شکاف های طبقاتی نامتعارف و اشاعه فقر و آسیب های عمده اجتماعی می گردند.
در کشور ما با وجود احزاب، ما شاهد شکاف های طبقاتی فاحش، فقر عمیق گسترده و آسیب های اجتماعی با انواع نوپدید و چند وجهی هستیم که حتی با وجود احزاب فعال، قاعده خير همگانی، به شکلی کاملا تعمدی، نادیده گرفته می شود. به نظر می رسد؛ احزاب مادام که بدون اتکاء به سندیکاها و NGO ها، تنها بصورت فرمایشی وجود داشته باشند و هرگز قادر به تامین منافع همگانی نخواهند بود.
شکل گیری احزاب و تشکل های سیاسی مشمول روند و پروسه ای است که مطالبات افراد در آن نسج یافته و گردش آزادانه اطلاعات، مانع از انحصار و تمرکز قدرت در دست فرد یا گروه خاصی شود؛ بی تردید، گسستگی مطالبات، مناسب ترین بستر برای بروز انسداد اجتماعی گسترده و در ادامه، حبس و قبض اطلاعات، موجبات حرمان آرمان انسانها یعنی آزادی خواهد بود.
