موقعیت برخی از حروف در کلمات تورکی:
به طور کلی نوشتار زبان تورکی همانند زبان گفتاری است یعنی کلمات به همانگونه که تلفظ میشوند نوشته خواهند شد. با این توضیح که قواعد و قوانینی را که در شمارههای پیشین آموختهایم را اعمال کنیم.
در ادامه به موقعیت برخی از حروفی که بیشتر از همه نسبت به زبان گفتاری تغییر میکند اشاره میکنیم.
حرف «خ» X-x:
عموماً اگر در زبان گفتاری بعد از هجای اول کلمات حرف «خ» را تلفظ میکنید موقعیت آن در زبان نوشتاری یکی از 2 حالت زیر خواهد بود:
1- اگر مصوت ریشه کلمه از نوع «اینجه» باشد حرف «خ- x» باید «ک – k» نوشته شود.
مثال: حرف خ که در انتهای کلماتی مانند گئدهخ (gedəx)، یئیهخ (yeyəx)، گؤردوخ (gördüx) و... در زبان گفتاری تلفظ میشود اشتباه بوده و در نوشتار باید به جای آن «ک – k» نوشته شود.
گئدهک (gedək)، یئیهک (yeyək)، گؤردوک (gördük) و...
2- اگر مصوت ریشه کلمه از نوع «قالین» باشد حرف «خ- x» باید «ق - q» نوشته شود.
مثال: حرف خ که در انتهای کلماتی مانندآلاخ (alax)، باخاخ (baxax)، اوشاخ (uşax) و... در زبان گفتاری تلفظ میشود اشتباه بوده و در نوشتار باید به جای آن «ق – q» نوشته شود.
نکته: چند مورد استثنا وجود دارد که حرف «خ» در هجای دوم نیز نوشته می شود. مانند «بوراخ»
نکته: حرف «خ» در هجای اول تغییری نمیکند.
مانند : باخ، یاخ، چوخ، چیخ، ساخلا، میخلا و...
حرف «هـ» H-h:
عموماً اکثر کلماتی تورکی را که در آن حرف «هـ - h» را تلفظ میکنیم محرف «ک-k» می باشد. کلماتی که به حرف «ک» ختم می شوند معمولا به دلیل راحتی تلفظ در گفتار به «هـ h» تبدیل میشوند که این مورد جایی در زبان نوشتار ندارد.
مانند: حرف «هـ،ح- h» در کلمات اورهح! (ürəh)، چؤرهح! (çörəh)، چهمه (çəhmə)، کهلیه (kəhlih) و... در زبان گفتاری، باید جای خود را به حرف «ک- k» در نوشتار بدهند.
اورهک! (ürək)، چؤرهک! (çörək)، چکمه (çəkmə)، ککلیک (kəklik) و...
تغییر برخی از صامتها میان 2 مصوت (صامت یوموشالماسی):
حرف «ق – q»: این حرف عموماً در کلمات با مصوت های نوع قالین همراه است. در زبان تورکی اگر این حرف بین 2 مصوت قرار گیرد نرمتر گشته و به حرف «غ – ğ» تبدیل میگردد. مانند:
اوشاق + یم = اوشاغیم uşaq + ım = uşağım
اوتاق + آ = اوتاغا otaq + a = otağa
حرف «ک – k»: این حرف عموماً در کلمات با مصوت های نوع اینجه همراه است. در زبان تورکی اگر این حرف بین 2 مصوت قرار گیرد نرمتر گشته و به حرف «گ – g» یا حرف «ی – y» تبدیل می گردد. مانند:
اورهک + یم = اورهییم ürək + im = ürəyim
گئتدیک + یمیز = گئتدیییمیز getdik + imiz = getdiyimiz
حرف «ت – t»: این حرف اگر بعد از هجای اول کلمات تورکی بین 2 مصوت قرار گیرد به حرف «د-d» تبدیل خواهد شد. مانند :
اونوت + آر = اونودار unut + ar = unudar
قوروت + ور = قوروردور qurut + ur = qurudur
نکته : 2 کلمه تک هجایی ائت etو گئت getهم شامل این قاعده هستند. در سایر کلمات تک هجایی حرف «ت – t» تغییر نمیکند. مانند:
آت + یم = آتیم at + ım = atım
سات + آر = ساتار sat + ar = satar
برای تورکی نویسی معیار و صحیح کافی است قوانین نوشتاری زبانمان را یاد گرفته و از لهجه نویسی پرهیز کنیم!
