با مطالعهی مطالب ارائه شده در شمارههای پیشین آموختیم که اصوات زبانمان تورکی نقش مهمی در تلفظ و ادای کلمات دارند. طبق «قانون هماهنگی اصوات» کلمات زبانمان یا متشکل از مصوتهای اینجه هستند یا متشکل از مصوتهای قالین.
مصوتهای زبانمان از یک دیدگاه دیگر به دو گروه «دوداقلانان و دوداقلانمایان» تقسیم می گردند. به طوری که در هنگام تلفظ مصوتهای دوداقلانان لبها به حالت گرد درمیآید ولی هنگام تلفظ مصوتهای دوداقلانمایان، اصوات، اصطلاحاً به صورت راست تلفظ میگردند.
در جدول زیر تقسیمبندی اصوات از این دیدگاه را مشاهده می فرمایید:
|
مصوتهای دوداقلانان |
|||
|
Ü-ü |
Ö-ö |
U-u |
O-o |
|
اﯙ- ﯙ |
اؤ – ؤ |
اۇ- ۇ |
اوْ – وْ |
|
اوستون |
اؤزگور |
سولدوز |
اوْیونچو |
|
üstün |
özgür |
sulduz |
oyunçu |
|
مصوتهای دوداقلانمایان |
||||
|
I-ı |
İ-i |
A-a |
E-e |
Ə-ə |
|
ایْـ - یْـ - یْ |
ایـ - یـ - ی |
آ - ـا |
آئـ - ئـ - ئ |
ا- ـه – ه |
|
آیدیْن |
اینجه |
آشقیْن |
ائلیمیز |
الیمیز |
|
aydın |
incə |
aşqın |
elimiz |
əlimiz |
قانون توالی اصوات یا آردیجیللیق قانونو:
در ادامه قانون هماهنگی اصوات قانون دیگری به نام «قانون توالی اصوات» یا «آردیجیللیق قانونو» وجود دارد.
طبق قانون توالی اصوات اگر مصوت هجای اول کلمه از نوع دوداقلانان باشد بقیهی مصوتها نیز دوداقلانان خواهد بود و اگر مصوت هجای اول کلمه دوداقلانمایان باشد بقیهی مصوتها نیز دوداقلانمایان خواهد بود.
((نکته: این قانون عمومیت قانون هماهنگی اصوات را نداشته و بعضی از پسوندها از این قانون پیروی نمیکنند.))
به مثالهای زیر توجه کنید:
coşqunluq(جوشقونلوق) : مصوت هجای اول کلمه (o) از گروه «قالین و نوع دوداقلانان» می باشد.
بنابراین ضمن مطابقت با قانون هماهنگی اصوات و قانون توالی اصوات بقیهی مصوتهای آن نیز از گروه «قالین و دوداقلانان» هستند.
özgürlük(اؤزگورلوک) : مصوت هجای اول کلمه (ö) از گروه «اینجه و نوع دوداقلانان» می باشد.
بنابراین ضمن مطابقت با قانون هماهنگی اصوات و قانون توالی اصوات بقیهی مصوتهای آن نیز از گروه «اینجه و دوداقلانان» هستند.
aydınlıq(آیدینلیق) : مصوت هجای اول کلمه (a) از گروه «قالین و نوع دوداقلانمایان» می باشد.
بنابراین ضمن مطابقت با قانون هماهنگی اصوات و قانون توالی اصوات بقیه مصوتهای آن نیز از گروه «قالین و دوداقلانمایان» هستند.
istilik(ایستیلیک) : مصوت هجای اول کلمه (i) از گروه «اینجه و نوع دوداقلانمایان» می باشد.
بنابراین ضمن مطابقت با قانون هماهنگی اصوات و قانون توالی اصوات بقیهی مصوتهای آن نیز از گروه «اینجه و دوداقلانمایان» هستند.
در مثالهای فوق 4 پسوند luq – lük – lıq – likبه کلمات coşqun – özgür – aydın – istiاضافه شده اند. با اینکه تمام آن 4 پسوند دارای یک معنی و مفهوم هستند اما به خاطر قوانین هماهنگی و توالی اصوات به چهار شکل مختلف نوشته شده است.
در مثالهای زیرنیز این قوانین اعمال شده است:
تبریزلی – Təbrizli
آستارالی - Astaralı
سولدوزلو - Sulduzlu
کـﯙیولو - Küyülü
علاوه براین، قوانین دیگری نیز وجود دارد که محل قرارگیری مصوتها را به طور دقیق تعیین کرده و اینگونه نیست که هر مصوت هرکجا که دلش خواست قرار گیرد!!
طبیعتاً این قوانین بر کلمات دخیل و خارجی نیز تأثیر خواهد گذاشت و ساختار آنها بعد از ورود به زبانمان تغییر خواهد کرد. مانند:
بهار = باهار
نماز = ناماز
صندوق = صاندیق
لوتی = لوْتو ...
و خلاصه اینکه اگر شما هم جزء کسانی بودید که به صورت :
اوغلی، یوردیم، قوری، یوخدی, سؤزیم، گؤرمیشدیم، بوغولمیشدی و... می نوشتید من بعد اشتباهات املایی خود را تصحیح کرده و به صورت صحیح :
اوغلو، یوردوم، قورو، یوخدو، سؤزوم، گؤرموشدوم، بوغولموشدو و... بنویسید!
