مدیریت و اهداف حکومت دینی (2)

شناسهٔ خبر: 49746 -
یادداشت
مراجعه به منابع دینی به خوبی گویای این واقعیت است که اسلام اهداف را در برقراری رفاه و امنیت خلاصه نمی کند و مقولات مربوط به خیر و سعادت و معنویت جامعه اسلامی را نیز در دستور کار حاکمیت قرار می دهد.

به قلم: پیمان جهانفر

مراجعه به منابع دینی به خوبی گویای این واقعیت است که اسلام اهداف را در برقراری رفاه و امنیت خلاصه نمی کند و مقولات مربوط به خیر و سعادت و معنویت جامعه اسلامی را نیز در دستور کار حاکمیت قرار می دهد. حکومت و مدیریت دینی باید بستر جامعه را برای زندگی مطلوب ایمانی و اخلاقی فراهم آورد و علاوه بر تامین رفاه عمومی، به ویژه برای اقشار نیازمند، جانب فرهنگ دینی و نشانه های الاهی را فرو نگذارد.اینک با استمداد از برخی آیات و روایاتی که رسالت ها و اهداف و مدیریت حکومت دینی را گوشزد می کند به پاره ای از این اهداف اشاره گذرا می کنیم. این اهداف دو دسته هستند: دسته نخست اهداف معنوی و دسته دوم اهداف دنیوی می باشند.

اهداف دنیوی حکومت دینی، اموری هستند که تا حد زیادی مورد توجه حکومت های غیر دینی نیز هست. اما اهداف معنوی، اموری هستند که اختصاص به آن دارد و ماهیت حکومت دینی را از دیگر انواع حکومت ها متمایز می کند. ویژگی حکومت دینی، تعهد و التزامی است که به تامین این گونه اهداف ابراز می کند.

اهداف معنوی:

مراد از اهداف معنوی حکومت دینی، تلاش هایی است که در جهت سالم سازی محیط اجتماع برای رشد و شکوفایی فطرت الاهی آدمیان صورت می پذیرد. برخی از این تلاش ها از سنخ فرهنگ سازی و ارشادات و تبلیغ صحیح مذهبی است و برخی دیگر از سنخ تحقق عینی احکام و حدود الاهی و پاک سازی جامعه از آلودگی و تباهی است. اقامه قسط و عدل عدالت اجتماعی مورد تاکید فراوان اسلام است، و در نتیجه یکی از اهداف اساسی حکومت دینی محسوب میشود. "ان الله یامر بالعدل و الاحسان"1.

اهداف دنیوی:

مراد از اهداف دنیوی مدیریت حکومت دینی، آن دسته از اهدافی است که به طور عقلایی انتظار می رود هر حکومت صالح مردمی به تامین آن ها اهتمام داشته باشد. منابع دینی ما به امر معاش و رفاه و امنیت جامعه بی مهری نکرده اند و در تعالیم اسلامی، آخرت گرایی در کنار عمران و آبادانی دنیوی مد نظر اولیای دین بوده است. از این رو، در برشمردن اهداف حکومت دینی به امور مربوط به معاش و شوون مختلف دنیوی نیز اشاره شده است. اهداف دنیوی حکومت دینی و مدیریت آن، همان اهدافی است که نوع حکومت  های دینی و سکولار نیز ادعای تامین آن ها را دارند. دربخش های دیگر این مقاله اشاره کوتاهی هم به تفاوت اساسی میان حکومت دینی و سکولار در تامین این گونه اهداف اشاره خواهیم کرد.

حضرت امیر المومنین (ع) در یکی از خطبه های خود، حقوقی را برای مردم بر می شمرد که تامین آن ها از زمره اهداف اساسی مدیریت و حکومت دینی تلقی میشود. از جمله این حقوق، گسترش تعلیم و تربیت و پرداخت سهم مردم از منابع مالی کشور است.2

ظلم ستیزی و حمایت از ستم دیدگان در مقابل تعدی قدرتمندان که از راه ظلم و تعدی بر ثروت و مکنت خویش می افزایند، از اهداف مورد تاکید اسلام است. حضرت علی (ع) این امر را عهدی الاهی بر گردن عالمان می داند و یکی از دلایل پذیرش خلافت را وفای به این عهد اعلام می کند.

حضرت علی (ع) در مقابل خوارجی که شعار "لا حکم الا لله" سر می دادند و به این وسیله، امارت و حکومت را انکار می کردند، فوایدی برای وجود حکومت بر می شمارد که در واقع اهدافی است که باید هر حکومتی به دنبال تامین آن ها باشد. یکی از این اهداف، گرفتن حق ضعیفان و ستم دیدگان از اقویا و زورمندان است: "ویوخذ به للضعیف من القوی".3

اصلاحات در شوون مختلف جامعه نیز از اهداف حکومت دینی است: "ان ارید الا الاصلاح ما استطعت "4.

 علی (ع) اصلاحات در بلاد را یکی از اهداف پذیرش خلافت ذکر می کند: "و نظهر الاصلاح فی بلادک، فیامن المظلمون من عبادک".5

در روایات معصومان و سیره عملی پیامبر(ص) و علی (ع) در امر حکومت تاکید فراوانی بر مواسات با فقیران و ضعیفان و تهی دستان وجود دارد. و از سوی دیگر، به برخورداری عادلانه و مساوی اقشار مختلف جامعه از بیت المال تاکید شده است. اصلاح و امور آبادانی از اهداف دنیوی و عام حکومت و مدیریت دینی است، اما این گونه اهداف در سایه توجه به اهداف معنوی و خاص حکومت دینی تامین میشود. یعنی حاکمیت قسط و عدل است که زمینه ساز تحقق عینی این گونه اهداف دنیوی را فراهم می آورد.

امام علی (ع) می فرماید:" العدل یضع الامور فی مواضعها".6 "ما عمرت البلدان بمثل العدل".7

اساسا رفاه و امنیت، زمانی معنای واقعی خود را پیدا می کند که حیات بشر سرشار از اخلاق و معنویت و حاکمیت ارزش های الاهی باشد. از این رو، تامین و تحقق عینی اهداف معنوی حکومت دینی، بستر بسیار مساعدی برای تحقق عینی اهداف دنیوی و عام این حکومت فراهم می آورد.

ادامه دارد...

اهم منابع:

1. شوری (42):آیه 15.

2. نهج البلاغه،ص78-79، خطبه34.

3. نهج البلاغه،ص82، خطبه40.

4. هود(11):آیه88.

5. نهج البلاغه،ص189، خطبه131.

6. بحارالانوار،ج 75، ص357، باب احول الملوک و الامراء،ح72

7. غررالحکم، آمدی، ج6، ص 68، ح 9543.

- واعظی، احمد، حکومت اسلامی، قم، انتشارات مرکز مدیریت حوزه علمیه،1381

- واعظی، احمد، جامعه دینی، جامعه مدنی، قم،پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی،1377

دیدگاه ها



پربیننده‌ترین اخبار روز

گزارشات تصویری

تبلیغات