آذربایجان تورکجه سی - تورکی آذربایجانی (13)

شناسهٔ خبر: 4057 -
بخش ترکی

درجه صفات تورکی:

در بعضی مواقع صفتها درجه خاصی را تعیین نمی کنند. اما در بعضی مواقع درجه آنها کم یا زیاد می شود. مثلا هنگام مقایسه یک خصیصه از یک شئی، موضوع درجه صفت مربوطه هم پیش خواهد آمد.

زبان تورکی از این حیث غنای منحصر به فردی دارد. همانطور که با 3 درجه از صفات در زبان فارسی آشنا هستیم خواهیم دید که در زبان ما 5 درجه[ یا به گفته زبانشناسان معاصر 6 درجه] صفت  وجود دارد که هر کدام از آنها نیز به جای یک ساختار از چندین ساختار بهره می برند و عبارتند از:

1- صفت عادی: صفاتی که شامل این درجه می شوند علامت خاصی ندارند و هر چیزی را به صورت معمولی و عادی نشان می دهند. این درجه برای تمام درجات صفات معیار محسوب می شود. مانند:

ساری کؤینک (پیراهن زرد)، یاخشی اوغلان (پسر خوب)، هوشلو قیز (دختر باهوش)

2- صفت برتر: برای مقایسه 2 یا چند چیز از این صفت بهره می بریم. متعارفترین علامت این صفت پسوند «دان/دن» می باشد. مانند:

مییانا تورکمانچایدان بؤیوکدور! (مییانا از تورکمانچای بزرگتر است!)

فراز حمیددن زیرنگدیر! (فراز از حمید زرنگتر است!)

همچنین ساختار دیگری هم برای نشان دادن این درجه از صفت استفاده از پسوند «راق/رک» می باشد. مانند : باخشیراق (بهتر)، گؤده رک (کوتاه تر)

اضافه کردن عبارت «داها» قبل از صفت نیز یکی دیگر از ساختارهای صفت برتر است. مانند : داها یاخشی (بهتر) داها گؤزه ل (زیباتر) داها اویغون (مناسب تر)

3- صفت تفضیلی : در این درجه از صفت یک کیفیت از شئی خاص از درجه معمولی برتر نشان داده می شود. عبارت «ان» قبل از صفت معمولی، علامت صفت تفضیلی می باشد. مانند:

ان چوخ (بیشترین)، ان یاخشی (بهترین) ان گؤزه ل (زیباترین) و...

ساختار دیگر این صفت که بیشتر در محاورات روزمره کاربرد دارد استفاده از عبارت «لاپ» قبل از صفت عادی است.

لاپ چوخ، لاپ یاخشی، لاپ گؤزه ل و...

4- صفت تشدید: این درجه از صفت باعث تشدید درجه صفت می شود و خصوصیت آن را خیلی خیلی زیاد می کند.

ساختار این نوع صفت با یک شکل خاص از خود صفت بوجود می آید. به اینگونه که بعد از اولین حرف صددار هجای اول صفت یکی از صامت های «م،پ،س،ر» آمده سپس خود صفت به صورت کامل به آن اضافه می گردد. نحوه اضافه شدن کدامیک از حروف فوق توسط تورکها به طور اتوماتیک رعایت می گردد!! مانند:

ساپ ساری (خیلی خیلی زرد!)، قیپ قیرمیزی (خیلی خیلی قرمز!)، یام یاشیل (خیلی خیلی سبز!) بوم بوش (خیلی خالی خالی!)، تر تمیز (خیلی تمیز تمیز!)

5- صفت خفیف : این درجه از صفت پایین تر بودن کیفیت صفت را از درجه عادی نشان می دهد. این نوع صفت هم در زبان تورکی ساختارهای متفاوتی دارد کی فقط به چند مورد محدود اشاره می شود که عبارتند از :

- پسوند «متیل»یا«ایمتیل»/4: به عنوان مثال صفت «ساری» (زرد) یک صفت عادی و نشان دهنده یک رنگ است ولی «ساریمتیل» صفتی است که از زردی پایین تر است و یا می توان گفت متمایل به زرد است. همینطور است گؤیومتول (متمایل به آبی)، آغیمتیل (متمایل به سفید) و...

- پسوند سوْو: اوزون سوْو (کمی دراز یا متمایل به بلند!)

- پسوند تهر: گؤی تهر (متمایل به آبی)

- پسوند شین: قاراشین (متمایل به سیاه)، ساری شین (متمایل به زرد)

توضیح پایانی اینکه غنای درجه صفات و همچنین نحوه ساختار آنها بسیار مفصل تر از آنچه که بیان شد می باشد. علاقه مندان برای  یادگیری کامل تر توضیحات بیشتر می توانند به کتاب «سس-صرف، پروفسور محمد تقی زهتابی» بخش «صفتلرین درجه لری» مراجعه کنند.

دیدگاه ها

گزارشات تصویری

کارتون

آخرین خبرها