تورکی آذربایجانی - آذربایجان تورکجه سی (5)

شناسهٔ خبر: 3856 -
بخش ترکی

با مطالعه‏ی مطالب ارائه شده در شماره‏های پیشین آموختیم که اصوات زبانمان تورکی نقش مهمی در تلفظ و ادای کلمات دارند. طبق «قانون هماهنگی اصوات» کلمات زبانمان یا متشکل از مصوت‏های اینجه هستند یا متشکل از مصوت‏های قالین.

مصوت‏های زبانمان از یک دیدگاه دیگر به دو گروه «دوداقلانان و دوداقلانمایان» تقسیم می گردند. به طوری که در هنگام تلفظ مصوت‏های دوداقلانان لب‏ها به حالت گرد درمی‏آید ولی هنگام تلفظ مصوت‏های دوداقلانمایان، اصوات، اصطلاحاً به صورت راست تلفظ می‏گردند.

در جدول زیر تقسیم‏بندی اصوات از این دیدگاه را مشاهده می فرمایید:

مصوت‏های دوداقلانان

Ü-ü

Ö-ö

U-u

O-o

اﯙ- ﯙ

اؤ – ؤ

اۇ- ۇ

اوْ – وْ

اوستون

اؤزگور

سولدوز

اوْیونچو

üstün

özgür

sulduz

oyunçu

 

مصوت‏های دوداقلانمایان

I-ı

İ-i

A-a

E-e

Ə-ə

ایْـ - یْـ - یْ

ایـ - یـ - ی

آ - ـا

آئـ - ئـ - ئ

ا- ـه – ه

آیدیْن

اینجه

آشقیْن

ائلیمیز

الیمیز

aydın

incə

aşqın

elimiz

əlimiz

قانون توالی اصوات یا آردیجیللیق قانونو:

در ادامه قانون هماهنگی اصوات قانون دیگری به نام «قانون توالی اصوات» یا «آردیجیللیق قانونو» وجود دارد.

طبق قانون توالی اصوات اگر مصوت هجای اول کلمه از نوع دوداقلانان باشد بقیه‏ی مصوت‏ها نیز دوداقلانان خواهد بود و اگر مصوت هجای اول کلمه دوداقلانمایان باشد بقیه‏ی مصوت‏ها نیز دوداقلانمایان خواهد بود.

((نکته: این قانون عمومیت قانون هماهنگی اصوات را نداشته و بعضی از پسوندها از این قانون پیروی نمی‏کنند.))

به مثال‏های زیر توجه کنید:

coşqunluq(جوشقونلوق) : مصوت هجای اول کلمه (o) از گروه «قالین و نوع دوداقلانان» می باشد.

بنابراین ضمن مطابقت با قانون هماهنگی اصوات و قانون توالی اصوات بقیه‏ی مصوت‏های آن نیز از گروه «قالین و دوداقلانان» هستند.

özgürlük(اؤزگورلوک) : مصوت هجای اول کلمه (ö) از گروه «اینجه و نوع دوداقلانان» می باشد.

بنابراین ضمن مطابقت با قانون هماهنگی اصوات و قانون توالی اصوات بقیه‏ی مصوت‏های آن نیز از گروه «اینجه و دوداقلانان» هستند.

aydınlıq(آیدینلیق) : مصوت هجای اول کلمه (a) از گروه «قالین و نوع دوداقلانمایان» می باشد.

بنابراین ضمن مطابقت با قانون هماهنگی اصوات و قانون توالی اصوات بقیه مصوت‏های آن نیز از گروه «قالین و دوداقلانمایان» هستند.

istilik(ایستیلیک) : مصوت هجای اول کلمه (i) از گروه «اینجه و نوع دوداقلانمایان» می باشد.

بنابراین ضمن مطابقت با قانون هماهنگی اصوات و قانون توالی اصوات بقیه‏ی مصوت‏های آن نیز از گروه «اینجه و دوداقلانمایان» هستند.

در مثال‏های فوق 4 پسوند luq – lük – lıq – likبه کلمات coşqun – özgür – aydın – istiاضافه شده اند. با اینکه تمام آن 4 پسوند دارای یک معنی و مفهوم هستند اما به خاطر قوانین هماهنگی و توالی اصوات به چهار شکل مختلف نوشته شده است.

در مثال‏های زیرنیز این قوانین اعمال شده است:

تبریزلی – Təbrizli

آستارالی - Astaralı

سولدوزلو - Sulduzlu

کـﯙیولو - Küyülü

علاوه براین، قوانین دیگری نیز وجود دارد که محل قرارگیری مصوت‏ها را به طور دقیق تعیین کرده و اینگونه نیست که هر مصوت هرکجا که دلش خواست قرار گیرد!!

طبیعتاً این قوانین بر کلمات دخیل و خارجی نیز تأثیر خواهد گذاشت و ساختار آنها بعد از ورود به زبانمان تغییر خواهد کرد. مانند:

بهار = باهار

نماز = ناماز

صندوق = صاندیق

لوتی = لوْتو ...

و خلاصه اینکه اگر شما هم جزء کسانی بودید که به صورت :

اوغلی، یوردیم، قوری، یوخدی, سؤزیم، گؤرمیشدیم، بوغولمیشدی و... می نوشتید من بعد اشتباهات املایی خود را تصحیح کرده و به صورت صحیح :

اوغلو، یوردوم، قورو، یوخدو، سؤزوم، گؤرموشدوم، بوغولموشدو و... بنویسید!

دیدگاه ها

گزارشات تصویری

کارتون

آخرین خبرها