تورکی آذربایجانی – آذربایجان تورکجه سی (4)

شناسهٔ خبر: 3852 -
بخش ترکی

در مطالب پیشین با الفبا، صامت ها و مصوت‏های تورکی آشنا شدیم. 9 حرف صدادار زبانمان نقش مهمی در ساختار کلمات ایفا می کنند. تقسیم بندی حروف صدادار زبانمان به دو گروه اساسی «اینجه» و «قالین» را با ذکر مثال یادآوری می کنیم:

مصوتهای اینجه

i

ü

ö

e

ə

iki

üç

ölkə

el

əl

ایکی = 2

اوچ = 3

اؤلکه

ائل

ال

 

مصوتهای قالین

ı

u

o

a

qız

ulduz

orta

ana

قیز

اولدوز

اورتا

آنا

قانون هماهنگی اصوات:

طبق قانون هماهنگی اصوات کلمات تورکی یا متشکل از مصوت‏های اینجه هستند یا متشکل از مصوت‏های قالین هستند. به عبارت دیگر مصوت‏های اینجه و قالین در یک کلمه ی تورکی باهم نمی آیند. (مگر در کلمات ترکیبی و برخی استثناها)

پیشتر گفته ایم که تورکی یک زبان پسوندی است. یعنی با اضافه شدن پسوندها به ریشه، کلمات تورکی تشکیل گشته و معانی متعدد ایفا می کند. بنابراین مصوت ریشه، نقش اصلی را در تعیین نوع مصوتهای سایر پسوندها خواهد داشت.

به عنوان مثال کلمه «ات» = ət(به معنی گوشت) را در نظر بگیرید. ətدارای یک مصوت əاز گروه اینجه می باشد. بنابراین طبق قانون هماهنگی اصوات در تورکی مصوت های تمامی پسوندهای اضافه شده به این کلمه نیز از نوع اینجه خواهند بود.

ات + لر = اتلر

ət + lər = ətlər

ات + لر + یم = اتلریم

ət + lər + im =  ətlərim

ات + لر + یم + یز = اتلریمیز

ət + lər + im+iz = ətlərimiz

ات + لر + یم + یز + دن = اتلریمیزدن

ət + lər + im+iz+dən = ətlərimizdən

همانگونه که مشاهده می فرمایید تمامی مصوتهای فوق از گروه «اینجه» می باشند.

حال کلمه «آت» = atرا در نظر بگیرید. این کلمه دارای یک مصوت aاز گروه قالین می باشد. طبق قانون هماهنگی اصوات مصوت تمامی پسوندهای اضافه شده به آن نیز قالین خواهند بود.

آت + لار = آتلار

at + lar = atlar

آت + لار + یم = آتلاریم

at + lar + ım = atlarım

آت + لار + یم + یز = آتلاریمیز

at + lar + ım + ız = atlarımız

آت + لار + یم + یز + دان = آتلاریمیزدان

at + lar + ım + ız + dan = atlarımızdan

همانگونه که متوجه شدید تمامی کلماتی که از زبانمان خارج می گردند شامل مصوتهای یک گروه هستند و هیچ زمان مصوت‏های اینجه و قالین در یک کلمه باهم نمی آیند حال کلمه هرچقدر هم که می خواهد طویل باشد!!

بنابراین مصوت هجای اول کلمات تورکی، نوع سایر مصوت‏های آن کلمه را تعیین می کند و تمامی مصوتهای یک کلمه باید با مصوت هجای اول کلمه طبق گروهبندی اینجه و قالین مطابقت داشته باشد.

لطفا به مثال‏های زیر توجه کنید:

oynayanlar= اوینایانلار (تمامی مصوت‏ها از گروه قالین می باشد.)

üşüyənlər= اوشویه‏نلر (تمامی مصوت‏ها از گروه اینجه می باشد.)

این قانون به قدری عمومیت دارد که توسط خود تورک‏ها به صورت ناخودآگاه رعایت می گردد. یعنی یک تورک به «قالان‏لار», قالان‏لر نمی گوید! و یا به «گئدن‏لر», گئدن‏لار نمی گوید!!

 

 

دیدگاه ها

گزارشات تصویری

کارتون

آخرین خبرها